Samotność w święta na szteli – jak sobie z nią poradzić

Będzie ciężko. Zacznijmy od tego, bo nie ma sensu udawać inaczej.

Jeśli zastanawiasz się nad zleceniem, które obejmuje Boże Narodzenie, albo już wiesz, że w Wigilię będziesz w niemieckim domu zamiast przy własnym stole, masz prawo czuć się z tym źle. Nie jest to oznaka słabości ani braku profesjonalizmu. Tęsknota za bliskimi w tym akurat tygodniu jest po prostu naturalna.

Ten tekst nie obiecuje, że da się to załatwić dobrym nastawieniem. Mówi natomiast, co konkretnie zrobić przed wyjazdem i w trakcie, żeby ten tydzień był do przejścia i żeby nie zaskoczył Cię w najgorszym momencie.

Zanim zdecydujesz: cztery pytania do koordynatora

Większość kryzysów świątecznych na szteli bierze się z niedopowiedzeń. Zadaj te pytania, zanim podpiszesz, nie w połowie grudnia.

Jak długo trwa zlecenie i kiedy dokładnie wracam? Ustal datę powrotu, nie orientacyjny tydzień. To zmienia wszystko w planowaniu.

Czy w tym okresie przysługuje dodatek? Zlecenia obejmujące święta bywają lepiej płatne. Zapytaj wprost, ile i na jakich warunkach. Sprawdź aktualne bonusy w Bona24.

Czy rodzina podopiecznego przyjeżdża na święta i na ile dni? To realnie zmienia zakres pracy. Więcej osób w domu oznacza więcej gotowania, więcej sprzątania i mniej ciszy dla Ciebie.

Kto jest osobą kontaktową w dni wolne? W Niemczech 25 i 26 grudnia to dni ustawowo wolne. Przychodnie są zamknięte, sklepy też. Musisz wiedzieć, do kogo dzwonić, jeśli coś się wydarzy.

Przygotowanie zaczyna się w listopadzie

To najważniejsza część tego tekstu. Praca wykonana przed wyjazdem decyduje o tym, jak wygląda Wigilia.

Ustal z rodziną konkret, nie ogólniki

„Zadzwonię, jak będę mogła” to plan, który zawodzi. Umów się na konkretną godzinę konkretnego dnia i trzymaj się jej.

Najlepiej sprawdza się rozmowa przed ich kolacją wigilijną, nie w jej trakcie. Kiedy rodzina siedzi już przy stole, a Ty patrzysz na to przez ekran, jest trudniej, nie łatwiej.

Przełóż swoją Wigilię

Wiele opiekunek robi to od lat: rodzinna kolacja wigilijna odbywa się kilka dni przed wyjazdem albo po powrocie. Nie jest wtedy 24 grudnia, ale są wszyscy i nikt nie płacze do telefonu.

Powiedz o tym w domu wcześnie. Dzieci i wnuki potrzebują czasu, żeby się z tym oswoić.

Spakuj kawałek domu

To brzmi banalnie i działa. Opłatek. Zdjęcie. Ulubiona przyprawa. Płyta z kolędami. Coś, co pachnie jak dom.

Jedna rzecz, która ma dla Ciebie znaczenie, robi więcej niż dziesięć ozdób kupionych na miejscu.

Przygotuj prezenty przed wyjazdem

Zapakowane, podpisane, zostawione w domu do rozdania. Zdejmuje to z głowy jedną rzecz i daje poczucie, że jednak jesteś częścią tych świąt.

O prezencie dla podopiecznego piszemy w dalszej części tekstu.

A co jeśli rodzina odradza wyjazd? Sprawdź co doradzamy w tekście: Gdy rodzina odradza wyjazd na sztelę – jak rozmawiać z bliskimi i przygotować dom na Twoją nieobecność

Jak wyglądają święta w niemieckim domu

Warto wiedzieć, czego się spodziewać, bo różni się to od polskiego przebiegu. Sklepy są zamknięte od popołudnia 24 grudnia do 27. Zrób zakupy wcześniej, także dla siebie, i sprawdź zapas leków podopiecznego z kilkudniowym wyprzedzeniem. Jeśli podopieczny ma swoje zwyczaje, dowiedz się o nich zawczasu od rodziny. Dla osoby starszej powtarzalność tego wieczoru bywa ważniejsza niż cokolwiek innego. Sprawdź jak wygląda Boże Narodzenie w Niemczech.

Najtrudniejsza jest jedna godzina

Nie cały tydzień. Zwykle jeden konkretny moment: wieczór 24 grudnia, kiedy wiesz, że w domu właśnie siadają do stołu.

Nie planuj wtedy niczego, co wymaga siły. Zaplanuj coś, co ją daje.

Co działa:

• rozmowa z rodziną przed tym momentem, nie w jego trakcie,
• kontakt z inną opiekunką z okolicy albo z koleżanką, która też pracuje w te święta,
• konkretne zajęcie: wspólne oglądanie czegoś z podopiecznym, spacer, jeśli pogoda pozwala,
• położenie się spać wcześniej, jeśli tak będzie łatwiej. Nikt nie każe Ci przetrwać tego wieczoru na siedząco.

Czego lepiej nie robić:

• nie przeglądaj mediów społecznościowych tego wieczoru. Zdjęcia cudzych stołów są w tym momencie po prostu okrutne,
• nie sięgaj po alkohol, żeby złagodzić tęsknotę. W obcym domu, przy osobie zależnej, to zły pomysł z wielu powodów naraz,
• nie obiecuj sobie, że „jakoś to będzie”. Miej plan na tę godzinę.

Podopieczny też może być samotny

Jest szansa, że osoba, przy której jesteś, przeżywa dokładnie to samo co Ty. Straciła współmałżonka, dzieci mieszkają daleko, a święta przypominają o wszystkich, których już nie ma.

To nie znaczy, że macie sobie nawzajem załatwić dobry nastrój. Znaczy, że nie jesteś w tym domu jedyną osobą, której jest ciężko, i że można to przejść razem.

Czasem najlepiej działa najprostsza rzecz: zapytać podopiecznego, jak wyglądały jego święta pięćdziesiąt lat temu, i naprawdę posłuchać.

Jeśli widzisz, że u niego to coś więcej niż świąteczny smutek, sprawdź, na co zwrócić uwagę: samotność seniora.

Kiedy to już nie jest zwykła tęsknota

Tęsknota w święta jest normalna i mija. Warto jednak znać granicę.

Zaniepokoić powinno, jeśli po świętach:

• nie możesz spać przez dłuższy czas,
• przestajesz jeść albo jesz chaotycznie przez wiele dni,
• przestajesz odbierać telefony od bliskich,
• masz poczucie, że nic nie ma sensu, i utrzymuje się to tygodniami.

To nie jest już kwestia świąt. Zadzwoń do koordynatora i porozmawiaj z lekarzem po powrocie.

W Polsce działa całodobowa, bezpłatna linia wsparcia: 800 70 2222 (Centrum Wsparcia, Fundacja ITAKA). W Niemczech: 0800 111 0 111 lub 0800 111 0 222 (TelefonSeelsorge, bezpłatnie i anonimowo, po niemiecku).

Więcej o dbaniu o siebie w tej pracy: zdrowie psychiczne i fizyczne opiekunki.

Prezent dla podopiecznego – wypada czy nie?

Wypada, ale nie musisz. Nikt w niemieckim domu nie oczekuje od opiekunki prezentu, a zbyt drogi upominek może wręcz postawić rodzinę w niezręcznej sytuacji. Najlepiej sprawdzają się drobiazgi z osobistym akcentem: ręcznie podpisana kartka, wspólne zdjęcie w ramce, ciepłe skarpety, bombka albo serwetka przywieziona z Polski. Dobrym pomysłem jest też opłatek. Większość Niemców nie zna tego zwyczaju, więc podzielenie się nim z podopiecznym i krótkie wyjaśnienie, co oznacza, często zostaje w pamięci na długo. Uważaj za to na słodycze, alkohol i wszystko, co się je lub pije. Cukrzyca, specjalna dieta, problemy z przełykaniem czy leki, których nie wolno łączyć z alkoholem, sprawiają, że niewinna bombonierka może narobić kłopotu. Jeśli chcesz podarować coś jadalnego, zapytaj wcześniej rodzinę. Przy podopiecznym z demencją lepiej sprawdzi się coś znajomego i miłego w dotyku, na przykład miękki koc, niż przedmiot, którego trzeba się nauczyć obsługiwać.

Bywa też odwrotnie: to Ty dostajesz prezent od podopiecznego albo jego rodziny, najczęściej wieczorem 24 grudnia, podczas Bescherung. Drobny upominek przyjmij po prostu z podziękowaniem, odmowa mogłaby sprawić przykrość. Inaczej jest z pieniędzmi, biżuterią czy cennymi rzeczami, zwłaszcza gdy wręcza je osoba z zaburzeniami pamięci. Nawet jeśli intencje są szczere, rodzina może po czasie odebrać to zupełnie inaczej, a Ty nie będziesz mieć jak udowodnić, że niczego nie sugerowałaś. W takiej sytuacji grzecznie podziękuj, powiedz o wszystkim rodzinie lub koordynatorowi i nie przyjmuj niczego „po cichu”. Taka przejrzystość chroni przede wszystkim Ciebie.

Najczęstsze pytania

Czy mogę odmówić zlecenia obejmującego święta? Tak. To Twoja decyzja i warto powiedzieć o niej koordynatorowi wcześnie, a nie w ostatniej chwili. Zlecenia grudniowe są poszukiwane, więc im wcześniej wiadomo, tym łatwiej ustalić inny termin.

Czy zlecenie w okresie świątecznym jest lepiej płatne? Bywa. Zależy to od agencji i konkretnego zlecenia, więc zapytaj wprost, ile wynosi dodatek i na jakich warunkach jest wypłacany.

Czy mogę wrócić do domu na same święta? Zwykle nie w trakcie trwania zlecenia, bo podopieczny nie może zostać sam. Realną alternatywą jest ustalenie terminu zlecenia tak, żeby zaczęło się po świętach albo skończyło przed nimi.

Co zrobić, gdy rodzina podopiecznego przyjeżdża i robi się tłoczno? Ustal z góry, za co odpowiadasz w te dni, a za co nie. Święta nie są momentem na domyślanie się. Pomocny bywa poradnik o rozmowie z rodziną podopiecznego.

Pierwszy raz jadę na święta. Czego najbardziej żałują ci, którzy już to przeszli? Że nie ustalili z rodziną konkretnej godziny rozmowy i że nie zaplanowali wieczoru 24 grudnia. Reszta zwykle układa się sama.

Na koniec

Pierwsze święta na szteli są najtrudniejsze. Kolejne już nie, bo wiesz, czego się spodziewać, i masz swoje sposoby.

Nie musisz udawać, że wszystko jest w porządku. Musisz mieć plan na jeden wieczór, ustaloną godzinę rozmowy z domem i kogoś, do kogo możesz zadzwonić, gdy będzie ciężko.

Tyle wystarczy.

Jeśli rozważasz wyjazd i chcesz wiedzieć, jak wygląda cała ścieżka od zgłoszenia do wylotu: sprawdź, jak wygląda współpraca z Bona24.

Autor: Robert Wojcieszek, redaktor bloga Bona 24, ratownik KPP i instruktor EFR.
Opublikowano: 22.12.2023 · Zaktualizowano: 09.09.2026