Sprzęty medyczne ułatwiające pracę w opiece

Plecy to narzędzie pracy opiekunki. Większość urazów w opiece nie bierze się z jednego pechowego ruchu, tylko z setek podniesień, obrotów i przesadzeń robionych bez sprzętu albo ze sprzętem źle ustawionym. W tym poradniku pokazujemy, jaki sprzęt spotkasz u podopiecznego w Niemczech, jak go używać na co dzień, jak nazywa się po niemiecku i co zrobić, gdy czegoś brakuje.

Spis treści

1. Jaki sprzęt zastaniesz u podopiecznego w Niemczech
2. Łóżko rehabilitacyjne – das Pflegebett
3. Materac przeciwodleżynowy i układanie seniora
4. Podnośnik – der Patientenlifter
5. Mały sprzęt do przesadzania, który ratuje plecy
6. Wózek inwalidzki – der Rollstuhl
7. Balkonik i rolator
8. Łazienka i toaleta
9. Rękawiczki, podkłady i inne środki jednorazowe
10. Mały słownik polsko-niemiecki
11. Co zrobić, gdy sprzętu brakuje albo jest zepsuty
12. Najczęstsze pytania

Jaki sprzęt zastaniesz u podopiecznego w Niemczech

Wyposażenie domu zależy od stanu seniora. U osoby, która chodzi o własnych siłach, zwykle znajdziesz rolator, uchwyty w łazience i nakładkę na sedes. U osoby leżącej standardem jest łóżko rehabilitacyjne z materacem przeciwodleżynowym, często też wózek i krzesło toaletowe, a przy cięższej opiece podnośnik.

W Niemczech duża część tego sprzętu nie należy do rodziny, tylko jest wypożyczona z kasy pielęgnacyjnej (die Pflegekasse). Dla Ciebie to dobra wiadomość: sprzęt ma instrukcję i serwis, a przy awarii rodzina nie musi kupować nowego, tylko zgłasza problem.

Lista kontrolna na pierwszy dzień:

• Zapytaj rodzinę, gdzie są instrukcje obsługi łóżka i podnośnika.
• Sprawdź, czy działa pilot łóżka i czy łóżko opuszcza się do najniższej pozycji.
• Obejrzyj hamulce wózka, rolatora i krzesła toaletowego.
• Sprawdź, czy chusta podnośnika nie jest przetarta i czy wiesz, jak się ją zakłada.
• Zapisz numer do sklepu medycznego (das Sanitätshaus) albo firmy, która dostarczyła sprzęt.
• Jeśli senior jest przenoszony podnośnikiem, poproś, żeby pierwszy transfer pokazał Ci ktoś z rodziny albo pielęgniarka z serwisu pielęgniarskiego (der Pflegedienst).

Łóżko rehabilitacyjne – das Pflegebett

To najważniejszy sprzęt w opiece nad osobą leżącą. Łóżko rehabilitacyjne ma elektryczną regulację wysokości, podnoszone oparcie pleców i część pod nogi oraz barierki boczne. Często ma też wysięgnik z uchwytem (der Bettgalgen), dzięki któremu senior może sam się podciągnąć.

Jak z niego korzystać, żeby oszczędzać kręgosłup:

• Przy myciu, zmianie pieluchy i przebieraniu podnieś łóżko na wysokość swoich bioder. Pracujesz wtedy z prostymi plecami, nie w pochyleniu. To najprostszy i najczęściej pomijany nawyk.
• Po skończonej pielęgnacji opuść łóżko do najniższej pozycji. Jeśli senior spróbuje wstać sam albo się zsunie, niska wysokość zmniejsza ryzyko poważnego urazu.
• Przy siadaniu na brzegu łóżka ustaw wysokość tak, żeby stopy seniora stały płasko na podłodze.
• Do jedzenia i picia podnieś oparcie pleców zamiast podkładać stos poduszek. Osoba leżąca płasko łatwiej się zakrztusi.
• Zablokuj kółka łóżka, zanim zaczniesz jakiekolwiek przesadzanie.

Barierki boczne (die Seitengitter) chronią przed wypadnięciem z łóżka, ale nie zawsze są dobrym rozwiązaniem. U osoby z demencją, która w nocy jest niespokojna, próba przejścia przez barierkę może skończyć się groźniejszym upadkiem niż zsunięcie się z niskiego łóżka. Barierki ograniczają też swobodę seniora, dlatego o ich stałym podnoszeniu nie decydujesz sama. Ustal to z rodziną, a jeśli do domu przychodzi Pflegedienst, także z pielęgniarką.

Materac przeciwodleżynowy i układanie seniora

Osoba, która długo leży albo siedzi w jednej pozycji, jest narażona na odleżyny: najczęściej na kości krzyżowej, piętach, biodrach i łopatkach. Materac przeciwodleżynowy rozkłada nacisk. Wersje zmiennociśnieniowe (die Wechseldruckmatratze) mają komory powietrzne, które co kilka minut zmieniają miejsca ucisku.

• Materac nie zastępuje zmiany pozycji. Nadal trzeba regularnie obracać podopiecznego według planu ustalonego z pielęgniarką lub lekarzem.
• Przy materacu zmiennociśnieniowym nie wyłączaj pompy i nie przykrywaj jej kocem. Jeśli włącza się alarm albo materac robi się miękki jak flak, od razu powiedz o tym rodzinie.
• Nie kładź pod seniora kilku warstw podkładów i prześcieradeł. Każda dodatkowa warstwa osłabia działanie materaca.
• Do układania używaj klinów i wałków (die Lagerungskissen). Są stabilniejsze od zwykłych poduszek.
• Codziennie oglądaj skórę w miejscach narażonych na ucisk. Zaczerwienienie, które nie znika po odciążeniu, to sygnał do zgłoszenia.

Podnośnik – der Patientenlifter

Podnośnik służy do przenoszenia osoby, która nie jest w stanie sama stanąć ani pomóc przy przesiadaniu: z łóżka na wózek, na krzesło toaletowe albo do wanny. W domach najczęściej spotkasz podnośnik na kółkach z elektrycznym napędem, rzadziej podnośnik sufitowy.

Na początku podnośnik może stresować. Przy osobie ciężkiej i niesprawnej to jednak on sprawia, że da się pracować bez kontuzji. Trzymaj się tych zasad:

• Nigdy nie rób pierwszego transferu bez instruktażu. Poproś, żeby pokazał go ktoś, kto zna sprzęt i podopiecznego.
• Chusta (das Hebetuch) musi pasować rozmiarem do seniora i do modelu podnośnika. Za duża grozi wysunięciem, za mała uciska.
• Przed każdym użyciem obejrzyj chustę i pasy. Przetarcia, rozdarcia albo naderwane szwy oznaczają, że tej chusty nie używasz.
• Sprawdź, czy akumulator jest naładowany. Większość modeli ma awaryjne opuszczanie. Dowiedz się wcześniej, gdzie jest ten przycisk.
• Zablokuj hamulce wózka lub łóżka, na które przenosisz seniora. Hamulce samego podnośnika ustawiaj zgodnie z instrukcją danego modelu.
• Podnoś tylko tyle, ile trzeba, żeby przesunąć seniora nad miejsce docelowe. Mów mu, co robisz. Wiele osób boi się uczucia zawieszenia w powietrzu.

Mały sprzęt do przesadzania, który ratuje plecy

Nie każdy senior potrzebuje podnośnika. Osoba, która potrafi choć trochę się podeprzeć, często przesiada się z pomocą prostszego sprzętu. To właśnie te drobiazgi robią największą różnicę w codziennej pracy:

• Mata lub rękaw ślizgowy (die Gleitmatte, das Gleittuch) – do podciągania seniora wyżej w łóżku i obracania na bok. Zamiast dźwigać, przesuwasz. Po użyciu wyjmij matę spod seniora, bo może się po niej zsunąć.
• Deska transferowa (das Rutschbrett) – most między łóżkiem a wózkiem. Senior przesuwa się po niej na siedząco, a Ty go asekurujesz. Boczne oparcie wózka musi być zdjęte, a oba sprzęty ustawione na tej samej wysokości.
• Pas transferowy z uchwytami – zakładany w pasie seniora, daje Ci pewny chwyt przy wstawaniu i przesiadaniu. Nie ciągniesz wtedy za ręce ani pod pachami, co bywa bolesne i niebezpieczne dla barków seniora.
• Talerz obrotowy (die Drehscheibe) – ułatwia obrót osobie, która stoi, ale nie potrafi przestawiać stóp.
• Podnośnik do wstawania (die Aufstehhilfe) – dla osób, które mają trochę siły w nogach, ale nie wstaną same.

Zasada ogólna: jeśli senior może wykonać część ruchu sam, pozwól mu. Sprzęt ma go wspierać, nie wyręczać we wszystkim. Nawet niewielka samodzielność spowalnia utratę sprawności.

Wózek inwalidzki – der Rollstuhl

W domach spotkasz dwa typy: zwykły wózek ręczny, na którym senior jeździ na spacer albo do lekarza, oraz wózek pielęgnacyjny z odchylanym oparciem i podparciem głowy (der Pflegerollstuhl) dla osób, które nie utrzymają stabilnie pozycji siedzącej.

• Hamulce przy każdym przesiadaniu. Wózek, który odjeżdża spod siadającej osoby, to jedna z najczęstszych przyczyn upadków.
• Przed wstawaniem i siadaniem podnieś lub odsuń podnóżki, żeby senior się o nie nie potknął.
• Z krawężnika zjeżdżaj tyłem, a przy wjeździe lekko przechyl wózek na tylne koła.
• Poduszka przeciwodleżynowa na wózku jest równie ważna jak materac w łóżku, jeśli senior siedzi kilka godzin dziennie.
• Sprawdzaj powietrze w pompowanych oponach. Miękka opona osłabia hamulec i utrudnia pchanie.[

Balkonik i rolator

Te słowa często używane są zamiennie, choć to różny sprzęt:

• Balkonik (der Gehbock, das Gehgestell) to rama bez kółek albo z dwoma kółkami z przodu. Senior podnosi ją lub przesuwa przy każdym kroku. Daje dużą stabilność, ale chód jest wolny. Sprawdza się w mieszkaniu i u osób z dużym ryzykiem upadku.
• Rolator (der Rollator) ma cztery kółka, hamulce przy rączkach, zwykle siedzisko i koszyk. Pozwala iść płynniej i dalej, dlatego to typowy sprzęt na spacery. Wymaga jednak, żeby senior umiał hamować.

Praktyczne wskazówki:

• Rączki ustaw mniej więcej na wysokości nadgarstków przy swobodnie opuszczonych rękach seniora. Łokcie mają być lekko zgięte.
• Senior idzie w ramie, nie za nią. Rolator pchany daleko przed sobą to prosta droga do upadku do przodu.
• Zanim senior usiądzie na siedzisku rolatora, zablokuj oba hamulce.
• Usuń z drogi dywaniki, kable i wysokie progi, o które zahaczają kółka. Czasem jedna przestawiona szafka rozwiązuje problem z przejściem do łazienki.

Łazienka i toaleta

W łazience dochodzi do wielu upadków: mokra podłoga, ciasno, twarde krawędzie. Sprzęt, który możesz tam spotkać:

• Krzesło toaletowe (der Toilettenstuhl) – stoi przy łóżku albo ma kółka i można nim wjechać nad sedes. Przy wersji na kółkach blokuj hamulce przed przesiadaniem.
• Nakładka podwyższająca sedes (die Toilettensitzerhöhung) – dla osób, którym trudno usiąść nisko i wstać.
• Krzesło lub taboret prysznicowy (der Duschstuhl, der Duschhocker) – senior myje się na siedząco, a Ty nie musisz go cały czas podtrzymywać.
• Ławka wannowa lub podnośnik wannowy (der Badewannenlifter) – pozwalają bezpiecznie wejść do wanny i z niej wyjść.
• Uchwyty ścienne (die Haltegriffe) i maty antypoślizgowe.

Zanim wprowadzisz seniora do łazienki, przygotuj wszystko: ręczniki, ubranie, kosmetyki. Nie zostawiaj go samego na krzesełku prysznicowym, żeby „na chwilę” coś przynieść. Więcej o tym, jak przygotować mieszkanie, przeczytasz w tekście jak zabezpieczyć dom seniora przed upadkiem.

Rękawiczki, podkłady i inne środki jednorazoweDo codziennej pielęgnacji potrzebujesz środków jednorazowych: rękawiczek (die Einmalhandschuhe), podkładów chłonnych na łóżko (die Bettschutzeinlagen), środka do dezynfekcji rąk i powierzchni oraz fartuchów ochronnych. Jeśli senior ma przyznany stopień opieki (der Pflegegrad), kasa pielęgnacyjna pokrywa takie artykuły do 42 euro miesięcznie. Często przychodzą co miesiąc w paczce. Gdy widzisz, że czegoś zaczyna brakować, powiedz rodzinie odpowiednio wcześniej.

Pieluchomajtki zamawia się zwykle osobno. Zapytaj rodzinę, skąd je bierze i kiedy przychodzi dostawa.

Mały słownik polsko-niemiecki

Rodzina, pielęgniarka czy pracownik sklepu medycznego będą mówić do Ciebie po niemiecku. Te słowa warto znać:

Po polsku	Po niemiecku
łóżko rehabilitacyjne	das Pflegebett
materac przeciwodleżynowy	die Antidekubitusmatratze / die Wechseldruckmatratze
wysięgnik z uchwytem nad łóżkiem	der Bettgalgen / die Aufrichthilfe
barierki boczne	die Seitengitter
podnośnik	der Patientenlifter
chusta podnośnika	das Hebetuch
deska transferowa	das Rutschbrett
mata ślizgowa	die Gleitmatte / das Gleittuch
wózek inwalidzki	der Rollstuhl
rolator	der Rollator
balkonik	der Gehbock / das Gehgestell
krzesło toaletowe	der Toilettenstuhl
krzesło prysznicowe	der Duschstuhl
podnośnik wannowy	der Badewannenlifter
hamulec	die Bremse
sklep ze sprzętem medycznym	das Sanitätshaus

Kilka zdań, które się przydadzą:

• Die Bremse funktioniert nicht. – Hamulec nie działa.
• Der Akku vom Lifter ist leer. – Akumulator podnośnika jest rozładowany.
• Das Hebetuch ist kaputt. – Chusta podnośnika jest zniszczona.
• Können Sie mir zeigen, wie das funktioniert? – Czy może mi Pan/Pani pokazać, jak to działa?

Co zrobić, gdy sprzętu brakuje albo jest zepsuty

Czasem na miejscu okazuje się, że senior potrzebuje więcej, niż ma w domu. Osoba leżąca śpi na zwykłym, niskim łóżku, podopieczny, który przestał chodzić, nie ma wózka, albo podnośnik stoi w kącie, bo nikt nie umie go obsługiwać.

Nie próbuj „jakoś dać radę” kosztem swoich pleców. Zrób tak:

1. Powiedz rodzinie konkretnie, czego brakuje i dlaczego. Na przykład: „Nie jestem w stanie bezpiecznie przesadzić mamy z łóżka na wózek bez deski transferowej”.
2. Poinformuj swoją koordynatorkę z Bona 24. Pomożemy porozmawiać z rodziną, jeśli sprawa się przeciąga albo pojawia się bariera językowa.
3. Zepsuty sprzęt zgłaszaj od razu i nie używaj go do czasu naprawy. Sprzęt wypożyczony serwisuje zwykle firma, która go dostarczyła.

Dla rodziny ważna informacja: w Niemczech sprzętu zwykle nie trzeba kupować w całości z własnej kieszeni. Łóżko pielęgnacyjne najczęściej finansuje kasa pielęgnacyjna, jeśli senior ma przyznany stopień opieki, a wniosek składa się bezpośrednio w Pflegekasse. Na wózek czy rolator potrzebna jest recepta od lekarza, bo te sprzęty rozlicza kasa chorych (die Krankenkasse). Sprzęt wydają sklepy medyczne i apteki. Nie musisz tego załatwiać sama, ale możesz podpowiedzieć rodzinie, od czego zacząć.

Ciśnieniomierz, glukometr, pulsoksymetr czy przycisk alarmowy opisujemy osobno w poradniku urządzenia medyczne monitorujące zdrowie seniora.

Najczęstsze pytania

Czy opiekunka musi umieć obsługiwać podnośnik przed wyjazdem do Niemiec?

Nie musi, ale to duży atut. Obsługi konkretnego modelu uczysz się na miejscu od rodziny, pielęgniarki albo osoby, która dostarczyła sprzęt. Ważne, żebyś nie robiła pierwszego transferu bez instruktażu. Jeśli chcesz przygotować się wcześniej, zajrzyj do tekstu o kursach dla opiekunek osób starszych.

Czym różni się balkonik od rolatora?

Balkonik to rama bez kółek albo z dwoma kółkami, którą senior podnosi lub przesuwa przy każdym kroku. Rolator ma cztery kółka, hamulce i zwykle siedzisko. Balkonik daje więcej stabilności, rolator pozwala iść szybciej i dalej.

Na jaką wysokość ustawić łóżko rehabilitacyjne?

Przy pielęgnacji na wysokość Twoich bioder, żeby pracować z prostymi plecami. Po skończonej pracy opuść łóżko do najniższej pozycji, żeby ograniczyć skutki ewentualnego upadku.

Czy barierki w łóżku zawsze powinny być podniesione?

Nie. U osoby niespokojnej, na przykład z demencją, przechodzenie przez barierkę może skończyć się groźniejszym upadkiem. O stałym podnoszeniu barierek decydujesz wspólnie z rodziną i personelem medycznym.

Co zrobić, jeśli u podopiecznego brakuje potrzebnego sprzętu?

Powiedz rodzinie, czego brakuje i dlaczego, oraz poinformuj koordynatorkę agencji. W Niemczech łóżko pielęgnacyjne zwykle finansuje kasa pielęgnacyjna, a wózek i rolator kasa chorych na receptę.

Czy materac przeciwodleżynowy wystarczy, żeby zapobiec odleżynom?

Nie. Materac zmniejsza nacisk, ale nie zastępuje regularnej zmiany pozycji, dbania o skórę oraz odpowiedniego jedzenia i picia.

---

Szukasz pracy jako opiekunka w Niemczech? Zobacz aktualne oferty pracy albo złóż zgłoszenie. Przed wyjazdem powiemy Ci, jaki sprzęt jest u podopiecznego, żebyś wiedziała, na co się przygotować.

---

Powyższy tekst jest częścią większego poradnika: Opieka nad seniorem w domu

Autor: Robert Wojcieszek, redaktor bloga Bona 24, ratownik KPP i instruktor EFR.
Opublikowano: 08.11.2024 · Zaktualizowano: 24.09.2026